Fungal akne (Malassezia folliküliti) nedir? Klasik akneden farkı ne?

Fungal akne halk arasında kullanılan bir addır; tıbbi karşılığı Malassezia (Pityrosporum) folliküliti'dir ve klasik akne değildir. Kıl folikülünde, cilt florasının doğal bir üyesi olan lipofilik Malassezia mayasının çoğalmasıyla ilişkili; bakteri kaynaklı akne vulgaris'ten farklı, tekdüze ve kaşıntılı kabarcıklarla görülen bir folikülittir. Tanı ve tedavisi kozmetik kapsamı dışındadır, hekiminize danışın.

Litmium kataloğunda (11375 ürün) Fungal akne içeren ürün sayısı: 620. Bunların 375 tanesinde içerik, INCI sırasına göre %1 çizgisinin üstünde görünüyor.

Kayıtlı işlevleri: sivilce karşıtı · peeling · koruyucu

İlgili cilt ihtiyacı: Akne

Bu içeriğin yer aldığı rutin: Akneye eğilimli cilt için sabah-akşam rutini nasıl kurulur? →

'Fungal akne' bir halk terimidir; tıbbi karşılığı Malassezia folliküliti, eski adıyla Pityrosporum folliküliti'dir. Malassezia, herkesin cildinde doğal olarak bulunan lipofilik (yağ-sever) bir maya cinsidir — yani bir mantardır. Kıl folikülü içinde aşırı çoğaldığında; alın, saç çizgisi, göğüs ve sırt gibi sebum yoğun bölgelerde tekdüze, küçük ve sıklıkla kaşıntılı kabarcıklar (papül/püstül) tablosu oluşur. Adında 'akne' geçse de yapı itibarıyla bir folikülittir, akne vulgaris değildir.

Akne vulgaris ile fungal akne farklı etkenlere bağlıdır. Klasik aknede süreç sebum, foliküler tıkanma ve Cutibacterium acnes bakterisi etrafında döner; fungal aknede ise etken Malassezia mayasıdır. Görünüm de ayrışır: klasik akne farklı boyut ve tipte lezyonlar (komedon, papül, püstül) karışımıyla seyrederken, Malassezia folliküliti tipik olarak birbirine benzer boyutta, tekdüze ve kaşıntılı kabarcıklar verir. Bu mekanizma farkı nedeniyle bakteriyi hedefleyen klasik akne yaklaşımları (örneğin benzoil peroksit) maya kaynaklı tabloda aynı hedefe yönelmez — fark içeriğin 'işe yaramamasında' değil, hedeflenen etkenin farklı olmasındadır.

Malassezia ile en çok ilişkilendirilen içerik çinko piritiyon (Zinc Pyrithione) olmuştur; CosIng'de antidandruff/antiseboreik işlev sınıfında kayıtlıydı. Burada önemli bir düzenleyici olgu var: Zinc Pyrithione, üreme toksisitesi (CMR 1B) sınıflaması nedeniyle AB Kozmetik Tüzüğü'nün yasaklılar listesine (Ek II) alındı ve 1 Mart 2022'den itibaren kozmetik ürünlerde yasaklandı (Regülasyon (AB) 2021/1902). Öncesinde durulanan saç ürünlerinde %1'e kadar izinliydi; güncel AB/uyumlu pazarlarda yeni kozmetiklerde artık yer almaz. Salisilik asit (Salicylic Acid) CosIng'de keratolitik işlevdedir; yağda çözünür yapısı sayesinde folikül ağzındaki keratin ve sebum birikimini azaltma işlevi görür. Piroktone olamin (Piroctone Olamine) gibi antidandruff ajanlar ise ZPT'nin aksine kozmetikte izinli kalmaya devam eder.

İnternette yaygın olan 'fungal acne safe' kavramı, Malassezia'nın lipit-bağımlı bir maya olması olgusuna dayanır: bu maya, belirli yağ asitlerini (genellikle C11–C24 zincir uzunluğundakiler) ve bazı ester/yağ türevlerini besin olarak kullanabilir. Bu yüzden topluluk listeleri belirli bitkisel yağları, yağ asidi esterlerini ve polisorbatları 'tetikleyici olabilir' diye işaretler. Bu bir formülasyon/tüketici çerçevesidir, resmî bir güvenlik sınıflandırması değildir — bir içeriğin bu listede olması onu 'zararlı', olmaması 'herkese uygun' yapmaz. Fungal akne şüphesinde tanı ve tedavi (uygun antifungal seçimi dâhil) hekim değerlendirmesi gerektirir ve kozmetik kapsamı dışındadır.

Bu sayılar Litmium kataloğundan hesaplanır ve veri güncellemesiyle değişir — Litmium hesaplamasıdır, pazar geneli iddiası değildir.

Fungal akne serum (84) · Fungal akne krem (49) · Fungal akne tonik (62) · Fungal akne maske (31) · Fungal akne temizleyici (110) · Fungal akne şampuan (118) · Fungal akne güneş kremi (20)

Niasinamid ve salisilik asit birlikte kullanılır mı? · Salisilik asit ve C vitamini birlikte kullanılır mı? · Retinol ve salisilik asit birlikte kullanılır mı? · Retinol ve AHA/BHA birlikte kullanılır mı?

• EU CosIng — Salicylic Acid INCI kaydı (eksfoliyan/keratolitik işlev)
• SCCS, Opinion on Zinc Pyrithione (ZPT), SCCS/1614/19 (2020) — durulanan saç ürünlerinde antidandruff olarak %1'e kadar güvenli görüşü
• Regülasyon (AB) 2021/1902 — Zinc Pyrithione Ek II'ye eklendi (CMR 1B), kozmetikte 1 Mart 2022 itibarıyla yasak
• EUR-Lex — Regülasyon (EC) 1223/2009 (AB Kozmetik Tüzüğü çerçevesi; CMR maddelerinin kozmetikte yasaklanması)
• Rubenstein RM, Malerich SA. Malassezia (Pityrosporum) Folliculitis. J Clin Aesthet Dermatol 2014;7(3):37-41 (Malassezia folliküliti derlemesi)
• Gaitanis G, Magiatis P, Hantschke M, Bassukas ID, Velegraki A. The Malassezia Genus in Skin and Systemic Diseases. Clin Microbiol Rev 2012;25(1):106-141 (Malassezia'nın lipit bağımlılığı)

Genel bilgi amaçlıdır; tıbbi tavsiye değildir. Etki kişiye, forma ve konsantrasyona göre değişir. Son güncelleme: 2026-06-14