Güneş filtreleri: kimyasal mı mineral mi, geniş spektrum ne demek?

Güneş filtreleri, güneş koruyucuların UV ışınlarını yakalayan aktif bileşenleridir. İki ana sınıf vardır: organik ('kimyasal') filtreler UV'yi soğurur; inorganik (mineral) filtreler — titanyum dioksit ve çinko oksit — büyük ölçüde yine soğurur, bir kısmını saçar. AB'de yalnızca Ek VI listesindeki filtreler, belirlenen limitlerde kullanılabilir. 'Kimyasal filtre kötü' genellemesi düzenleyici değerlendirmelerle örtüşmez; tartışma madde bazında yürütülür.

Litmium kataloğunda (11375 ürün) Güneş filtresi içeren ürün sayısı: 1087. Bunların 955 tanesinde içerik, INCI sırasına göre %1 çizgisinin üstünde görünüyor.

Kayıtlı işlevleri: güneş filtresi

Güneş (UV) filtreleri, güneş koruyucu ürünlerin UVB ve/veya UVA ışınlarını soğurarak ya da saçarak cilde ulaşan dozu azaltan aktif bileşenleridir. AB Kozmetik Tüzüğü (1223/2009) bu bileşenleri pozitif listeyle düzenler: yalnızca Ek VI'da yer alan filtreler, belirlenen maksimum konsantrasyonlarda kullanılabilir (Türkiye Kozmetik Yönetmeliği de bu çerçeveyi izler). Etiketteki SPF değeri ağırlıkla UVB korumasını anlatır; UVA koruması ayrı bir göstergedir.

'Kimyasal filtre' denilen şey, doğru adıyla organik UV filtresidir (örn. ethylhexyl methoxycinnamate, octocrylene, avobenzon): UV fotonunu soğurur ve enerjiyi ısı olarak salar. Mineral (inorganik) filtreler titanium dioxide ve zinc oxide'dir; yaygın 'mineral yansıtır' anlatısının aksine bunlar da UV'nin büyük bölümünü soğurur, küçük bir kısmını saçar/yansıtır. 'Kimyasal = kötü, mineral = iyi' genellemesi düzenleyici çerçeveyle örtüşmez: iki sınıf da aynı pozitif listeden geçer ve madde madde değerlendirilir. Tartışmalı bulunan tekil filtrelerin limitleri güncellenir; sınıfın tamamına dair toptan bir yargı bu süreçten çıkmaz.

UVB ağırlıkla güneş yanığıyla, daha derine inen UVA ise fotoyaşlanma ve pigmentasyonla ilişkilendirilir (genel bilgi). AB Komisyonu tavsiyesi (2006/647/EC), UVA korumasının SPF değerinin en az 1/3'ü olmasını ve bunun daire içinde 'UVA' logosuyla gösterilmesini öngörür. UVA tarafını taşıyan başlıca filtreler: avobenzon (INCI: Butyl Methoxydibenzoylmethane), Tinosorb S (Bis-Ethylhexyloxyphenol Methoxyphenyl Triazine), Tinosorb M (Methylene Bis-Benzotriazolyl Tetramethylbutylphenol), Uvinul A Plus (Diethylamino Hydroxybenzoyl Hexyl Benzoate) ve Mexoryl ailesi (Terephthalylidene Dicamphor Sulfonic Acid / Drometrizole Trisiloxane). Avobenzon ışık altında bozunabildiği için formüllerde sıklıkla oktokrilen gibi stabilize edici filtrelerle birlikte görülür.

Filtreler INCI listesinde ticari adlarıyla değil kimyasal adlarıyla yazılır. Sık görülenler: Ethylhexyl Methoxycinnamate (oktinoksat), Benzophenone-3 (oksibenzon), Homosalate, Octocrylene, Ethylhexyl Salicylate, Ethylhexyl Triazone, Butyl Methoxydibenzoylmethane (avobenzon), Titanium Dioxide ve Zinc Oxide. Bir üründe genellikle birden fazla filtre kombinlenir: her filtrenin soğurduğu dalga boyu aralığı sınırlıdır, geniş spektrum çoğu zaman ekip işidir.

FDA araştırmacılarının 2019-2020 çalışmaları (Matta ve ark., JAMA), bazı organik filtrelerin yoğun kullanım koşullarında kanda ölçülebilir düzeye ulaştığını gösterdi; yazarlar ve FDA bunun tek başına bir zarar bulgusu olmadığını, ek veri gerektiğini belirtir. Resif tarafında oksibenzon ve oktinoksat, mercanlara etki tartışması nedeniyle bazı bölgelerde (örn. Hawaii, 2021'den itibaren) satış kısıtına girdi; alan bulguları literatürde tartışmalıdır. AB'de SCCS görüşleri (SCCS/1625/20, SCCS/1622/20) sonrası limitler güncellendi: 2022/1176 sayılı düzenleme benzophenone-3 limitlerini (yüz/el/dudak ürünlerinde en fazla %6, vücut ürünlerinde %2,2), 2022/2195 sayılı düzenleme ise homosalate limitini güncelledi (yüz ürünleriyle sınırlanıp en fazla %7,34'e çekildi). Sistem 'yasakla ya da akla' ikiliği yerine limit güncellemesiyle çalışır.

Mineral filtrelerin klasik pratiği beyaz izdir: TiO2/ZnO partikülleri görünür ışığı da saçtığı için ciltte beyazlık bırakabilir. Partikül boyutu küçüldükçe (nano formlar) beyaz iz azalır; AB kuralı gereği nano formdaki bileşen INCI listesinde '[nano]' ibaresiyle yazılmak zorundadır (örn. 'Titanium Dioxide [nano]'). SCCS, TiO2 ve ZnO'nun nano formlarını cilde sürülen ürünlerde değerlendirmiş; solunum yoluyla maruziyet doğurabilecek sprey uygulamalar için ayrı çekinceler not etmiştir. Beyaz iz bir güvenlik göstergesi değildir — kozmetik bir his/görünüm meselesidir.

Bu sayılar Litmium kataloğundan hesaplanır ve veri güncellemesiyle değişir — Litmium hesaplamasıdır, pazar geneli iddiası değildir.

Güneş filtresi serum (28) · Güneş filtresi krem (35) · Güneş filtresi şampuan (12) · Güneş filtresi güneş kremi (672)

• EU Regulation (EC) No 1223/2009 — Annex VI izinli UV filtreleri listesi ve Madde 19 ([nano] etiketi)
• EU Commission Recommendation 2006/647/EC — güneş koruyucu etkinlik ve UVA/SPF etiketlemesi
• SCCS/1625/20 (Benzophenone-3) ve SCCS/1622/20 (Homosalate) görüşleri; EU 2022/1176 (benzophenone-3) ve EU 2022/2195 (homosalate) limit güncellemeleri
• Matta MK et al., JAMA 2019;321(21) ve JAMA 2020;323(3) — UV filtresi sistemik emilim çalışmaları
• Hawaii Act 104 (2018) — oxybenzone/octinoxate satış kısıtı (yürürlük 2021)
• EU CosIng — UV filtre INCI kayıtları

Genel bilgi amaçlıdır; tıbbi tavsiye değildir. Etki kişiye, forma ve konsantrasyona göre değişir. Son güncelleme: 2026-06-14