Reçeteli retinoid mi, kozmetik retinol mü? (tretinoin/retinoik asit ↔ retinol/retinal)

Tretinoin/retinoik asit, adapalen ve izotretinoin bir ilaçtır (reçeteli / hekim kontrolünde), kozmetik değildir; bu yüzden Litmium'da ürün olarak listelenmez/puanlanmaz. Kozmetik retinoidler — retinol, retinal (retinaldehit), retinil palmitat — aynı A-vitamini ailesinden gelir ama düzenleyici sınıfı farklıdır: biri TİTCK denetiminde ruhsatlı ilaç, diğeri Kozmetik Yönetmeliği kapsamındaki kozmetik içeriktir. İsim benzerliği ikisini aynı sanmaya yol açar; statüleri ayrıdır.

Retinoidler, A vitamini (retinol) ve türevlerinin oluşturduğu kimyasal ailedir. Bu ailenin bir ucunda kozmetik içerikler bulunur: retinol, retinal (retinaldehit) ve retinil palmitat — bunlar Türkiye'de kozmetik ürün olarak satılır ve Kozmetik Yönetmeliği kapsamındadır. Diğer ucunda ruhsatlı ilaçlar yer alır: tretinoin (retinoik asit / all-trans retinoik asit), adapalen ve izotretinoin. Bu son grup TİTCK tarafından ruhsatlandırılan beşeri tıbbi ürünlerdir; kozmetik içerik değil, ilaçtır. İsimdeki ortak 'retin-' kökü ikisini aynı sanmaya yol açar, oysa düzenleyici sınıfları birbirinden ayrıdır.

Ayrım pazarlama değil, düzenleyici ve kimyasal bir gerçektir. Tretinoin, retinoik asidin kendisidir — yani cildin nükleer retinoid reseptörlerine (RAR) doğrudan bağlanan etkin moleküldür. Kozmetik retinol bu etkin hâle ulaşmak için ciltte önce retinaldehite, sonra retinoik aside enzimatik adımlarla dönüşmek zorundadır; retinil palmitat ise bu zincirde bir adım daha geridedir. Tretinoin, adapalen ve izotretinoin Türkiye'de eczane kanalıyla, hekim kontrolünde verilen ruhsatlı ilaçlardır ve TİTCK denetimindedir. Bir maddenin ilaç mı kozmetik mi olduğunu ruhsat statüsü ve sunum şekli belirler; bu üç molekül ilaç olarak ruhsatlıdır, kozmetik içerik değildir.

Aynı biyokimyasal yola çıkarlar. Litmium'un kapsadığı kozmetik retinol, ciltte enzimatik adımlarla retinoik aside dönüşür — yani tretinoinin baştan sahip olduğu moleküle. Adapalen, retinoik asit reseptörlerine seçici bağlanan, kimyasal olarak daha kararlı sentetik bir retinoiddir. İzotretinoin ise ağız yoluyla alınan sistemik bir retinoiddir; topikal kozmetiklerle aynı kategoride değildir. Bu akrabalık, retinol içeren bir kozmetiği 'reçeteli ilaçla aynı' yapmaz: dönüşüm adımı sayısı, konsantrasyon ve düzenleyici statü farklıdır. Litmium yalnızca kozmetik tarafı — retinol, retinal, retinil palmitat — içerik olarak ele alır.

Litmium bir kozmetik içerik açıklayıcısıdır; ilaçları kapsamı dışında tutar. Tretinoin, adapalen ve izotretinoin birer ilaç olduğundan Litmium'da ürün olarak listelenmez, puanlanmaz, fiyatlandırılmaz ve önerilmez — bir ilaca kozmetik puanı vermek hem yanıltıcı hem de düzenleyici olarak yanlış olur. Dürüst ikinci görüş burada şudur: bu maddeleri değerlendirmeyi reddediyoruz, çünkü onlar kozmetik değil, ilaç. Litmium tıbbi tavsiye vermez; kullanım için hekime/dermatoloğa danışın.

• TİTCK — Beşeri Tıbbi Ürünlerin Ruhsatlandırılması (ilaç/kozmetik ayrımı ve ruhsat statüsü)
• TİTCK — tretinoin / adapalen / izotretinoin Kullanma Talimatı (KT) ve Kısa Ürün Bilgisi (KÜB)
• EU CosIng — Retinol INCI kaydı (kozmetik sınıflandırma)
• SCCS revize Vitamin A görüşü / EU 2024/996 (kozmetik retinol sınırları)
• Mukherjee S, Date A, Patravale V, Korting HC, Roeder A, Weindl G. Retinoids in the treatment of skin aging: an overview of clinical efficacy and safety. Clin Interv Aging 2006;1(4):327-348 (PMID 18046911) — retinoid dönüşüm yolu ve sınıfları

Genel bilgi amaçlıdır; tıbbi tavsiye değildir. Etki kişiye, forma ve konsantrasyona göre değişir. Son güncelleme: 2026-06-14